Na een succesvol eerste onthardingsforum op 14 september 2018, lanceerde Departement Omgeving op 27 september 2018 de projectoproep Proeftuinen Ontharding. Meer dan 300 voorstellen werden ingediend, en in 2019 werden 23 Proeftuinen opgestart waarin ruim 5 miljoen euro wordt geïnvesteerd. De initiatiefnemers worden ondersteund via subsidies én projectbegeleiding om beton, asfalt of gebouwen te verwijderen en die vrijgekomen ruimte kwalitatief in te richten. Dat moet leiden tot concrete ontharding op het terrein, maar ook tot kennisopbouw en -deling over hoe ontharding mogelijk wordt. Het grote aantal projectvoorstellen toont de nood en de wil om over te gaan tot ontharden en bij te dragen aan de ruimtelijke transformatie van ons ruimtebeslag. 

Architecture Workroom neemt in dit traject de inhoudelijke procescoördinatie voor haar rekening in nauwe samenwerking met Departement Omgeving enerzijds en vijf ontwerpbegeleiders, juridische, financiële en communicatie-experten anderzijds.

Het grote aantal projectvoorstellen toont de nood en de wil om over te gaan tot ontharden en bij te dragen aan de ruimtelijke transformatie van ons ruimtebeslag. 

Architecture Workroom neemt in dit traject de inhoudelijke procescoördinatie voor haar rekening in nauwe samenwerking met Departement Omgeving enerzijds en vijf ontwerpbegeleiders, juridische, financiële en communicatie-experten anderzijds.

Vlaanderen behoort tot de koplopers van verharding in Europa: 14,2% van het Vlaamse grondgebied heeft een verharde oppervlakte, en de maatschappelijke impact van ons grootschalig en versnipperd ruimtegebruik gaat ver. Meer doen met minder, ofwel: meer activiteiten organiseren op dezelfde oppervlakte, dat is nu de prioriteit volgens de strategische visie van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen: geen open en onbebouwde ruimte aansnijden, maar benutte ruimtes transformeren. De ontwikkelingsdynamiek wordt niet meer gedomineerd door uitbreiding, maar door een evenwicht tussen reconversie, verdichting en ontharding. 

Hoewel het momentum duidelijk aanwezig is, is het nog niet helemaal duidelijk hoe we die ontharding kunnen aanpakken, omdat er nog geen helder planningskader bestaat en dit ook nieuwe economische, juridische en financiële logica’s vereist. Die kunnen we enkel ontwikkelen door op het terrein te testen, door al doende te leren. De Proeftuinen Ontharding zijn dus een leertraject, zowel voor het Departement Omgeving als voor de initiatiefnemers van de proeftuinen. Het levert materiaal om beleidsopties te concretiseren, en er wordt een begeleidingstraject aangeboden met proces- en ontwerpmatige ondersteuning, communicatie- en participatieondersteuning, juridische en financiële ondersteuning en overkoepelende kwaliteitsbewaking. Het begeleidingstraject is daarbij een middel om tot een effectieve en/of planmatige ontharding te komen en tezelfdertijd te leren uit deze onthardingspraktijk. 

Voor de organisatie van het begeleidingstraject werd een flexibele indeling van de initiatieven opgemaakt en werden deze gekoppeld aan een ontwerpbegeleider. Zo kunnen projecten niet enkel volgens hun type (quick win, coalitievormend, systemische visievorming), maar ook volgens inhoudelijke (families van opgaves rond terugkerende thema’s, bv. scholen, straten etc.) of methodologische focus (bv. juridische of planologische aanpak) worden begeleid, waardoor een brede leeromgeving ontstaat. 

Om het leertraject verder te voeden en de onthardingsgolf verder te stimuleren besloot de Vlaamse Regering in het najaar van 2019 om initiatieven voor ontharding verder te ondersteunen en maakte hiervoor vanuit het klimaatfonds extra middelen vrij voor een tweede oproep voor Proeftuinen Ontharding. Deze bouwt verder op de voorgaande, maar richt zich deze keer op drie thematische doelstellingen met bijkomende aandacht voor de klimaatvoordelen van ontharden: proeftuin ‘school en omgeving’ (voor kwalitatievere schoolomgevingen), proeftuin ‘ruimte voor water’ (voor meer ruimte voor water) en proeftuin ‘weg weg’ (voor meer mobiliteit met minder wegen, en ontsnippering).

Type: Atelier, Programma

Thema: Open Space, Soil, Food, Water, Air, Community 

Jaar: 2019 – 2020

Initiators: Departement Omgeving