aw
b
Architecture Workroom
Brussels

Designing The Future— debattenreeks

Verschillende globale en lokale uitdagingen nemen vandaag steeds vaker de gedaante aan van complexe ruimtelijke vraagstukken: van energietransitie over de vermaatschappelijking van de zorg tot duurzame mobiliteit. Dat vertaalt zich in een vernieuwd geloof in het potentieel van ontwerp om onze toekomst mee in de gewenste richting te sturen. Zo zijn er recent diverse vernieuwende beleidsinitiatieven, projecten en verkennend ontwerpend onderzoek gelanceerd binnen LABO RUIMTE, stedelijke trajecten en biënnale-ateliers. Het moment is nu aangebroken om de kennis, inzichten en ervaringen die hieruit voortkomen te bundelen. Welke lessen kunnen we eruit trekken? Waar staan we nu? Maar vooral: wat zijn de volgende stappen? Op welke manier brengen we beleidsintenties in de praktijk? Hoe en met wie gaan we aan de slag? De ‘Designing the future’ sessies staan in het teken van het ontwikkelen van een gedeelde agenda voor het ontwerpen van een betere toekomst.

© Tim van de Velde

7 Designing the Future werksessies en 7 Designing the Future publieke sessies door IABR, AWB, Team Vlaams Bouwmeester, VRP en BMA:

1. The Healthy City in samenwerking met Architectuur Lokaal

Onze opvattingen over gezondheid veranderen voortdurend. Vandaag wordt gezondheid meer dan ooit als onze eigen verantwoordelijkheid gezien. Gezond eten en meer bewegen is de boodschap. Tegelijkertijd zien we vooral in de grote steden toenemende gezondheidsverschillen opduiken. Dat roept vragen op. Volstaat het om te wijzen op de eigen verantwoordelijkheid? Of zijn er nog andere hefbomen om te werken aan de gezonde stad? De link tussen gezondheid en stadsontwikkeling is eeuwenoud. Zo stond stedenbouw in het verleden lange tijd in het teken van het uitroeien van ziekten en letsel. Maar net als onze ideeën over gezondheid, verandert ook de manier waarop we naar gezonde stadsontwikkeling kijken. De nadruk verschuift van ‘cure’ naar ‘care’. We spreken over de vermaatschappelijking van de zorg. De condities waarbinnen overheden, zorgaanbieders en instellingen opereren, veranderen echter razendsnel. Budgetten krimpen, terwijl de zorgvraag, onder meer als gevolg van de vergrijzing, blijft toenemen. Daarnaast schieten ook waardevolle particuliere initiatieven als paddenstoelen uit de grond. Welk beleid is nodig voor een gezonde en sociaal inclusieve stad? Hoe kan de overheid optreden als choreograaf, en een gelijker (zorg)speelveld organiseren, zodat samenwerkingen tussen kapitaalkrachtige én fragiele actoren worden gestimuleerd? En welke rol kunnen ontwerpers hierin spelen? Zowel in België als in Nederland zijn de afgelopen jaren via ontwerpend onderzoek en pilootprojecten alternatieve denkpistes uitgezet en uitgetest over wat een zorgzame omgeving in de toekomst zou kunnen betekenen. Door deze kennis, expertise en ervaringen te bundelen, en op zoek te gaan naar hefbomen voor concrete vertaling in de praktijk, willen we in de toekomst echt werk beginnen maken van een gezonde stad, voor iedereen.

2. Energy Regions

Dat het hoog tijd is voor een radicale energietransitie, valt onder meer te lezen in de klimaatdoelstellingen. Deze ambitieuze doelen concreet in praktijk brengen is niet evident. Toch zijn via ontwerpend onderzoek recent heel wat stappen vooruit gezet. Dat gaat van studies over de omgang met diepe geothermie of de plaatsing van windmolens in de Noordzee tot het uittesten van de principes van biobased economy. Centraal in deze zoektocht staat de vraag hoe deze energietransitie kan worden aangegrepen om de inrichting van onze leefomgeving en het bijbehorende landschap grondig te herdenken. Hoe kunnen alternatieve vormen van energieproductie worden ingepast in het versnipperde landschap dat onze regio kenmerkt en waar ruimte schaars is? Hoe kunnen we voorbij een individuele, losstaande en sectoriële benadering denken? Hoe kan het energievraagstuk worden gekoppeld aan maatschappelijke uitdagingen? Welke andere vormen van ruimtegebruik zijn denkbaar? Welke alternatieve energiecoalities zijn mogelijk en haalbaar? Dit zijn slechts enkele van de vele vragen, waar we door het bundelen en uitwisselen van recent verworven kennis over willen reflecteren. Dat doen we samen met diverse partijen, bedrijven, natuurorganisaties, kennisinstellingen en overheidsinstanties met als doel te landen bij concrete voorstellen en acties.

3. The Productive City

Er is nood aan een radicaal andere blik op hoe we in de stad ruimte maken voor werk. Door decennialang wonen en kantoren voorrang te geven op de maakeconomie, is deze tewerkstellingsmarkt uit de stad naar de periferie verdreven. Als we de stad niet langer bekijken als een geïsoleerde omgeving, maar als onderdeel van een veel ruimere economische regio en systeem, dienen zich vele kansen aan voor gedeelde winsten op lange termijn. Dit vereist een aanpak die streeft naar een strategische verankering van productieve economie. Dat vraagt onder meer om de herintroductie van de maakindustrie in de stad: van manufacturing die de koppeling maakt tussen kennis, innovatie en productie, tot circulaire economie die inzet op kortere en meer duurzame economische ketens. De metropolitane regio heeft baat bij een economie die inzet op lokale productie en tewerkstelling, op hergebruik en korte kringlopen. Hoe kan de industrie opnieuw mee de stad maken? Hoe kan deze herorganisatie van de stad bijdragen tot een betere mobiliteit, zowel op het vlak van woon-werkverkeer als op het vlak van transport? Welke maatschappelijke winsten kunnen er gecreëerd worden? In Brussel, maar ook in andere steden is de aandacht voor de productieve stad de afgelopen jaren sterk toegenomen. Dat vertaalt zich in een rijk en gevarieerd gamma van projecten en initiatieven. Door al dit werk samen te brengen, kan er niet alleen veel worden geleerd van elkaar, maar kan ook de agenda voor de toekomst van de productieve stad gezamenlijk verder worden uitgestippeld en concreet gemaakt.

4. Visionary Housing

Wonen is en blijft een van de hete hangijzers als het gaat over de toekomst van de stad. De verstedelijking neemt toe. Steeds meer mensen willen betaalbaar en goed wonen in de stad. Ook de samenleving verandert. Dynamische processen als migratie, vergrijzing, bevolkingsgroei, wisselende gezinssamenstellingen, verschuivende tijdsbestedingspatronen, veranderende woon-werksituaties vragen om aanpassingen in hoe en waar we wonen. De afgelopen jaren zijn heel wat verfrissende beleidsinitiatieven en (piloot)projecten gelanceerd om de urgenties en uitdagingen op het vlak van wonen op een kwaliteitsvolle manier aan te pakken. Daarbij is onder meer extra aandacht gegaan naar zorgwonen en naar collectieve woonvormen. Hier kunnen al veel lessen uit worden getrokken. Tegelijkertijd blijft het noodzakelijk om vooruit te kijken en actief op zoek te gaan naar visionaire alternatieven die een antwoord bieden op de vele uitdagingen voor het wonen van de toekomst.

5. Designing With Flows in samenwerking met OVAM

Bij het ontwerpen met stromen vormt de stad als stedelijk metabolisme het uitgangspunt. Naar analogie met een levend organisme, wordt de stad beschouwd als een ecosysteem. De stad wordt niet langer gezien als een statisch, afgebakend territorium, maar als een voortdurende stroom van goederen, kapitaal en mensen. In een geglobaliseerde wereld kan deze visie op een toenemende belangstelling rekenen, zowel bij wetenschappers, beleidsmakers als ontwerpers. Zo zijn er de afgelopen jaren tal van studies uitgevoerd, waarbij de diverse stromen van materialen, nutriënten, water en andere energievormen die de stad binnen- en buitengaan op een mathematische of statistische manier in kaart zijn gebracht. Tegelijk vormt metabolisme als concept ook de aanleiding om allerlei politieke, ecologische, economische en maatschappelijke systemen te gaan herdenken. Daar tegenover staat dat de praktische toepassing, en in het bijzonder de ruimtelijke vertaling van dit concept momenteel eerder beperkt is. Vanuit een sterk geloof in het potentieel van deze benadering voor meer circulaire, inclusieve en veerkrachtige steden, zijn er in onze regio recent diverse boeiende experimenten opgestart. Het komt er nu op aan om de ideeën, inzichten en expertise die hieruit zijn voortgekomen, verder te gaan uitbouwen. Door kennis uit te wisselen, en samen met diverse partijen de agenda te bepalen voor de cruciale vervolgstappen, kunnen we ook in de toekomst blijven verder denken en ontwerpen vanuit stromen.

6. Less Infrastructure, Better Mobility

Het verkeer zit muurvast. De filekilometers zijn niet meer bij te houden. In onze sterk vernetwerkte regio is mobiliteit een van de grootste uitdagingen. In de eerste plaats is het belangrijk om na te denken over meer compacte ontwikkeling, en het inperken van reis- en transportafstanden. Maar tegelijk staan er op het vlak van mobiliteit diverse omwentelingen op til, met een ingrijpende en directe impact op de inrichting van onze leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan de technologische innovaties die kunnen worden ingezet voor een meer duurzame mobiliteit, de steeds ingrijpendere automatisering van voertuigen, of de snelle opkomst van fiets- en autodelen. Hoe kunnen deze ontwikkelingen worden aangegrepen als kansen om het vervoersnetwerk in onze regio op een meer geïntegreerde manier te herdenken? Hoe kunnen er, in plaats van alles met alles te verbinden om nergens meer te geraken, opnieuw duidelijke keuzes worden gemaakt? Hoe kunnen we de vicieuze cirkel van almaar meer wegen en een toenemend aantal auto’s doorbreken? Hoe kunnen we via een slimmere omgang met onze ruimte en infrastructuur komen tot een beter georganiseerde mobiliteit? De afgelopen tijd is er uit diverse hoeken relevant ontwerpend onderzoek ter zake gebeurd. Door deze kennis en de diverse betrokken partijen samen te brengen, hopen we sneller tot concrete acties en initiatieven in de praktijk te komen.

7. Ambitious Open Spaces

Vaak worden open ruimte en verstedelijking als twee tegengestelde krachten gezien. In een regio waar stad en landschap zo nauw met elkaar verweven zijn, biedt de wederzijdse uitwisseling tussen open ruimte en verstedelijkt gebied echter net heel veel kansen. Onder andere dankzij de inzet van ontwerpend onderzoek, is dat inzicht de afgelopen jaren sterk gegroeid. Er zijn dan ook verschillende initiatieven ondernomen om diverse partijen die zich bekommeren om de open ruimte samen te brengen: leidinggevenden van administraties, beleidsmakers, middenveld, belangenorganisaties, onderzoekers en nieuwe actoren. Ondertussen is het een gedeelde ambitie om open ruimte in te zetten als cruciale bouwsteen en hefboom voor toekomstige verstedelijking in onze regio. Hoe kan op een meer ambitieuze manier worden omgegaan met de open ruimte? Welke condities kunnen worden gecreëerd om meer ruimte te maken voor productieve landschappen. Hoe kan de open ruimte een plaats zijn voor voedselproductie, energiewinning, vrije tijd en natuur? Hoe kan de open ruimte optimaal bijdragen aan of zelfs sturend zijn voor stedelijke ontwikkeling? Deze vragen, de bijbehorende antwoorden en eerste ervaringen op het terrein vormen het uitgangspunt voor collectieve reflectie en kennisuitwisseling. Het doel is om zo tot een scherpe agenda te komen om in de toekomst samen aan meer ambitieuze open ruimtes te bouwen.

In deze sessie zal de focus op het watervraagstuk liggen. Niet alleen raakt de wateropgave aan een heel divers gamma van andere sociale, ruimtelijke, ecologische en economische opgaven die spelen in de open ruimte. Daarnaast zijn er recent, zowel in Nederland als in België, inspirerende methodieken rond water ontwikkeld, die bij uitbreiding ook relevant zijn om visies rond de omgang met open ruimte te gaan operationaliseren. Water is letterlijk overal: in de landbouw, de stad, haven- en industriegebieden, de natuur, plekken voor ontspanning en vrije tijd. Water is levensnoodzakelijk, omwille van verschillende redenen, zowel vanuit het perspectief van de mens (watervoorziening en voedselproductie), de economie (watergebonden activiteiten, als onderdeel van productieprocessen), als voor de natuur (als bron van biodiversiteit). Toch lijkt de wateropgave vandaag hoofdzakelijk als een probleem te worden gedefinieerd. Dan gaat het bijvoorbeeld over de opgaven in de waterintensieve landbouw, de overstromingsproblematiek, het tekort aan water, en (het gebrek aan) waterkwaliteit. En dat terwijl water een groot potentieel bezit om op een constructieve manier over de inrichting van de ruimte na te denken. Hoe kan de wateropgave worden aangegrepen in de zoektocht naar een geïntegreerd, sociaal-ecologisch, financierbaar en participatief project, waarbij open ruimte mee wordt ingezet om verstedelijking te herdenken.

Meer

Atelier Brussels— Masterclasses
Atelier Brussels— Lectures Structure and Stimulus
Atelier Brussels— Urban Walks
Antwerpen— Onderzoek Mapping levendigheid van wijken
Atelier Brussels— Expo A Good City Has Industry
Spoor Oost— Stadsvernieuwingsproject
Stad Brugge— Week van de Ruimte
Revitalisering Zeebrugge— Stadsvernieuwingsproject
Torhout— belevings- en identiteitsonderzoek
Lancering OASE 96 Sociale poetica— De architectuur van gebruik en toe-eigening
Van cure naar care— transities in de gezonde stad Utrecht
Atelier Brussels— Urban Meeting IABR
Urban Meeting Bozar— De Productieve Metropool
Imagine Europe— Bozar
Atelier Brussel— De Productieve Metropool
Oproep naar ontwerpteams— Atelier Brussel De Productieve Metropool
Ontwikkelingsstrategie— Oostende Oosteroever
Herziening ruimtelijk structuurplan— Stad Brugge
De Stad als Fabriek— Buda Workroom
Colloquium — Architectuur in België en Turkije: Veranderende praktijken
Platform Architectuurcultuur
Gent Muide-Meulestede
IABR 2016 — Projectatelier Utrecht: De Gezonde Stad
Publicatie—Weven aan het Stedelijk Tapijt
Eurodelta 2030 - 2100
Eurometropolitane Blauwe Ruimte
Atelier— Productive BXL
Atelier de Stad— Brussel
Lezing — Mark Brearley
Festival Kanal Play Ground
Metropolitaan Kustlandschap 2100
IABR 2014 Urban by Nature— projectatelier Brabantstad
Toekomstverkenning Vlaamse Landmaatschappij (VLM)
Productive Space By Design— conferentie
Conceptbegeleiding Stadsvernieuwing— Kern Rechteroever Aalst
Strategische verkenning— pilootprojecten productief landschap
Atelier— In Between
Atelier à Habiter— Tentoonstelling
Atelier— ontwikkelingsvisie sidaplax Gent
Atelier De Stad Brussel— Kanal Play Ground
Internationaal Atelier— Eurometropolis
Expertadvies— Nieuw Gent
Atelier— ontwikkelingsvisie wonen in Kapellen
Publicatie—The Ambition of the Territory
Studiedag—Naar een gedeelde ontwerpagenda voor Vlaanderen
Vlaanderen als Ontwerp— Atelier
The Ambition of the Territory— deSingel Internationale Kunstcampus
Lezing— Carolyn Steel - The Hungry City
Changing Cultures of Planning— Rotterdam, Zürich, Nantes, Randstad, Bordeaux
Naar een visionaire woningbouw in Vlaanderen
Masterplan—kanaalzone Brussel
The Ambition of the Territory—Belgisch Paviljoen Venetië 2012
Making City—5e Internationale Architectuur Biennale Rotterdam
Trajectbegeleiding—opmaak bestek gevangenis Haren
Bouwen voor Brussel— Architectuur en stedelijke transformatie in Europa
Making City—Atelier Istanbul
G A R D E N— Parckdesign 2012
Open House Brussel—debatten en artistiek parcours
Tentoonstelling—Making City
Exploring the metropolitan condition
The Next Economy— België sterk vertegenwoordigd op de International Architecture Biennale 2016
Master Class—120% Brussels
Stadstraject—Kanaalzone Brussel
Programma—Bouwen voor Brussel
Tentoonstelling—Bouwen voor Brussel
Tentoonstelling—Architecture for Justice
Conceptstudio's—Beleidsplan Ruimte Vlaanderen
IABR-Atelier Rotterdam— Energietransitie als stadsproject
IABR-Atelier Rotterdam— Oproep aan Architecten
Open Ruimte Platform— Oproep Water-Land-Schap
Vacature— Ervaren Projectleider (m/v)
Vacature— Productie Coordinator (m/v)
Water as Leverage for Resilient Cities: Asia
Open Ruimte Platform— Publicatie Operatie Open Ruimte
THE MISSING LINK— Curator Statement, Onderzoeksagenda en Call for Practices
Atelier Zennevallei
Urban Intervention — BRIDGE
Workshop Series — Urban Economy in the Brussels Metropolitan Area
Lezing en Debat — Industrie Meer Ruimte Geven
Rotterdam Biennale benoemt drie curatoren voor tweeluik 2018+2020
Een Wereld Te Winnen— Floris Alkemade in gesprek met Els Vervloesem en Joachim Declerck
Masterclass— Zorgzame Buurten
Atelier Kortijk 2025— Vernieuwende stedelijke ontwikkelingsstrategie
Designing The Future— debattenreeks
With structural support from the Flemish government and regular support from the Brussels capital region and other regional and local governments.