aw
b
Architecture Workroom
Brussels

Antwerpen— Mapping van de verschuiving van grootstedelijke fenomenen in Berchem extra muros

De stad Antwerpen wil inzetten op een vernieuwingsproces van de stad. Aan de hand van drie thematische pijlers zal het strategisch Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen (s-RSA) worden herzien: Stromende stadSamenwerkende stad, en Levendige stad. Het onderdeel Levendige stad bestaat uit een onderzoek naar de randvoorwaarden en hefbomen om levendigheid in wijken in kaart te brengen en werd uitgevoerd in 2017. Voortbouwend op de inzichten uit dit onderzoek lanceerden de Stad Antwerpen het District Berchem vervolgens een onderzoek rond de ‘Verschuiving van grootstedelijke fenomenen in Berchem extra muros’. Voor deze opdracht werkt Architecture Workroom Brussels opnieuw samen met antropologe en pedagoge Ruth Soenen van Simply Community en sociaal-geograaf Christian Kesteloot van de afdeling geografie aan de KULeuven.

In verschillende beleidsdocumenten wordt opgeroepen om de bevolkingstoename die Antwerpen de komende jaren te wachten staat, te zien als een opportuniteit om de stad te vernieuwen én het sociaal leven in de wijken te versterken. Daarbij gaat er bijzondere aandacht naar de 20e-eeuwse gordel, waar meer dan in de binnenstad nog relatief veel potentieel aanwezig is om deze ambitie waar te maken. Dit potentieel situeert zich op het snijvlak tussen het ruimtelijke en het sociale domein.

Om actiever te kunnen sturen en anticiperen op de reeds aan de gang zijnde veranderingsprocessen is het cruciaal om voldoende inzicht en kennis te ontwikkelen over de manier waarop sociale relaties tot stand komen in deze zeer specifieke stedelijke ruimte, en die er op hun beurt ook hun stempel op drukken. Die sociale relaties zijn namelijk volop in verandering.

Dat uit zich bijvoorbeeld in het feit dat de 20-eeuwse gordel lange tijd werd gezien als de thuisbasis van mensen die de stad ontvluchtten, terwijl er vandaag ook steeds meer mensen lijken terecht te komen die in principe wel in de binnenstad zouden willen wonen, maar er om diverse redenen niet meer terecht kunnen (omwille van het tekort aan gezinswoningen met een tuin, betaalbare woningen, etc.).

Het mappingsonderzoek rond ‘levendige wijken’ liet zien hoe 20e-eeuwse wijken door buitenstaanders al snel als ‘doods’ worden gepercipieerd, terwijl er in de realiteit vaak zeer levendige straten of buurten aanwe­zig zijn. Alleen is deze levendigheid vaak minder zichtbaar en van een andere orde, dan de levendigheid die geassocieerd wordt met de binnenstad. Dit soort inzichten vormen belang­rijke aanknopingspunten als we moeten na­denken over de nieuwe ‘vestigingsmilieus’ van de toekomst.

Voor dit onderzoek bouwen we verder op het conceptuele en methodische kader dat in het mappingsonderzoek ‘levendige wijken’ werd uitgezet. Na een quickscan van de 20e-eeuwse gordel, focussen we in deze studie op Berchem extra muros. Dit gebied dient als uitvalsbasis om eerst via ontwerpend onderzoek de ‘families van opgaven’ te identificeren, en de bijhorende veranderingsscenario's uit te werken. Vervolgens verbinden we dit ontwerpend onderzoek met het alledaagse niveau en met de sociaal-geografische analyse. Zo vindt er een ‘realitycheck’ plaats aan de hand van meerdere kleine, maar heterogene onderzoekssituaties die achteraf volgens de methode van de ‘horizontale etnografie’ geanalyseerd zullen worden.

Door ruimtelijke inzichten en veranderingsvoorstellen te koppelen aan de sociale dimensie, namelijk de alledaagse ervaring van bewoners en meer structurele maatschappelijke processen, is het de bedoeling om tot meer actiegerichte voorstellen te komen.

De workshop ‘Wonen in Berchem extra Muros: Komt de stad (te) dichtbij?’ vormde het startschot van deze studie. Tijdens dit evenement werden beleidsmakers, stedelijke professionals, experten en andere betrokken partijen uitgenodigd om hun kennis te bundelen, en met elkaar in gesprek te gaan. Als vervolg hierop werken we verder via ontwerpend onderzoek, cartografie, observaties en gesprekken met diverse partijen. Zo onderzoeken we op welke manier de aan de gang zijnde verstedelijking in de 20e-eeuwse gordel in kaart kan worden gebracht, wat de kansen en mogelijkheden zijn, en hoe deze inzichten vervolgens vertaald kunnen worden naar een andersoortig sociaal-ruimtelijk stadsontwikkelingstraject.

Meer

Publicatie— Designing the Future
CS Genk— Campus Bret leerlandschap van de 21e eeuw
IABR-Atelier Rotterdam— en test site M4H
IABR–Atelier Oost Vlaams Kerngebied— Uit de startblokken
Regionale oproep IABR-Atelier OVK— Geef mee vorm aan de toekomst van het Oost-Vlaams Kerngebied
IABR-Atelier Rotterdam— Energietransitie als stadsproject
IABR-Atelier Rotterdam— Oproep aan Architecten
Open Ruimte Platform— Oproep Water-Land-Schap
Vacature— Inhoudelijke Medewerker (m/v)
Vacature— Personal Assistant Directie (m/v)
Vacature— Productie Coordinator (m/v)
Water as Leverage for Resilient Cities: Asia
Open Ruimte Platform— Publicatie Operatie Open Ruimte
THE MISSING LINK— Curator Statement, Onderzoeksagenda en Call for Practices
Atelier Zennevallei
Urban Intervention — BRIDGE
Workshop Series — Urban Economy in the Brussels Metropolitan Area
Lezing en Debat — Industrie Meer Ruimte Geven
Rotterdam Biennale benoemt drie curatoren voor tweeluik 2018+2020
Een Wereld Te Winnen— Floris Alkemade in gesprek met Els Vervloesem en Joachim Declerck
Masterclass— Zorgzame Buurten
Atelier Kortijk 2025— Vernieuwende stedelijke ontwikkelingsstrategie
Designing The Future— debattenreeks
Atelier Brussels— Masterclasses
Atelier Brussels— Lectures Structure and Stimulus
Atelier Brussels— Urban Walks
Antwerpen— Onderzoek Mapping levendigheid van wijken
Atelier Brussels— Expo A Good City Has Industry
Spoor Oost— Stadsvernieuwingsproject
Stad Brugge— Week van de Ruimte
Revitalisering Zeebrugge— Stadsvernieuwingsproject
Torhout— belevings- en identiteitsonderzoek
Lancering OASE 96 Sociale poetica— De architectuur van gebruik en toe-eigening
Van cure naar care— transities in de gezonde stad Utrecht
Atelier Brussels— Urban Meeting IABR
Urban Meeting Bozar— De Productieve Metropool
Imagine Europe— Bozar
Atelier Brussel— De Productieve Metropool
Oproep naar ontwerpteams— Atelier Brussel De Productieve Metropool
Ontwikkelingsstrategie— Oostende Oosteroever
Herziening ruimtelijk structuurplan— Stad Brugge
De Stad als Fabriek— Buda Workroom
Colloquium — Architectuur in België en Turkije: Veranderende praktijken
Platform Architectuurcultuur
Gent Muide-Meulestede
IABR 2016 — Projectatelier Utrecht: De Gezonde Stad
Publicatie—Weven aan het Stedelijk Tapijt
Eurodelta 2030 - 2100
Eurometropolitane Blauwe Ruimte
Atelier— Productive BXL
Atelier de Stad— Brussel
Lezing — Mark Brearley
Festival Kanal Play Ground
Metropolitaan Kustlandschap 2100
IABR 2014 Urban by Nature— projectatelier Brabantstad
Toekomstverkenning Vlaamse Landmaatschappij (VLM)
Productive Space By Design— conferentie
Conceptbegeleiding Stadsvernieuwing— Kern Rechteroever Aalst
Strategische verkenning— pilootprojecten productief landschap
Atelier— In Between
Atelier à Habiter— Tentoonstelling
Atelier— ontwikkelingsvisie sidaplax Gent
Atelier De Stad Brussel— Kanal Play Ground
Internationaal Atelier— Eurometropolis
Expertadvies— Nieuw Gent
Atelier— ontwikkelingsvisie wonen in Kapellen
Publicatie—The Ambition of the Territory
Studiedag—Naar een gedeelde ontwerpagenda voor Vlaanderen
Vlaanderen als Ontwerp— Atelier
The Ambition of the Territory— deSingel Internationale Kunstcampus
Lezing— Carolyn Steel - The Hungry City
Changing Cultures of Planning— Rotterdam, Zürich, Nantes, Randstad, Bordeaux
Naar een visionaire woningbouw in Vlaanderen
Masterplan—kanaalzone Brussel
The Ambition of the Territory—Belgisch Paviljoen Venetië 2012
Making City—5e Internationale Architectuur Biennale Rotterdam
Trajectbegeleiding—opmaak bestek gevangenis Haren
Bouwen voor Brussel— Architectuur en stedelijke transformatie in Europa
Making City—Atelier Istanbul
G A R D E N— Parckdesign 2012
Open House Brussel—debatten en artistiek parcours
Tentoonstelling—Making City
Exploring the metropolitan condition
The Next Economy— België sterk vertegenwoordigd op de International Architecture Biennale 2016
Master Class—120% Brussels
Stadstraject—Kanaalzone Brussel
Programma—Bouwen voor Brussel
Tentoonstelling—Bouwen voor Brussel
Tentoonstelling—Architecture for Justice
Conceptstudio's—Beleidsplan Ruimte Vlaanderen
Vooraankondiging— IABR-THE MISSING LINK Rotterdam en Brussel
IABR–2018+2020–The Missing Link— Delta Atelier
Urbanising in Place— 
Van onderaf bouwen aan de band tussen voeding, water en energie
Antwerpen— Mapping van de verschuiving van grootstedelijke fenomenen in Berchem extra muros
With structural support from the Flemish government and regular support from the Brussels capital region and other regional and local governments.